Kanku Musa’nın Emaneti: MALİ

mali-bayragi

Resmî ismiyle Mali Cumhuriyeti, Afrika’nın batısında bulunan bir ülkedir. Komşuları, kuzeyde Moritanya ve Cezayir, doğuda Nijer, güneyde Burkina Faso ve Fildişi Sahili, güneybatıda Gine, güneydoğuda ise Senegal’dir.

Eski bir Fransız sömürgesi olan bu ülke, Sudan ve Senegal’i birleştiren Mali Federasyonu’nun bölünmesinden sonra 22 Eylül 1960 tarihinde bağımsızlığını elde etmiştir. Mali’nin özlü sözü “BİR MİLLET, BİR GAYE, BİR İTİKAT”tır. Bayrağı, renkleri yeşil, sarı ve kırmızı olan üç dikey şeritten oluşmaktadır.

Mali Cumhuriyeti, sömürgeden kalan sınırları bugünkü sınırları olarak kabul etmiştir. Günümüzde Mali Cumhuriyeti’nin bulunduğu topraklarda daha önceleri birçok krallık ve imparatorluk hüküm sürmüştür. Mali imparatorluğu, Songoye imparatorluğu, Gana imparatorluğu gibi.

Mali’nin nüfusu, 2009 yılındaki sayımda 14.517.176 olarak tespit edilmiştir. Mali halkı, farklı kabilelerden oluşmaktadır. Bunlardan başlıcaları şunlardır: Bambara, Bobo, Bozo, Dogon, Kasonke, Minianka, Pöl, Senufo, Soninke, Sonre, Tuareg.

Mali’nin resmî dili Fransızca’dır ama halk genelde yerel dilleri konuşmaktadır. En çok konuşulan yerel dil ise Bambara Dili’dir.

Tarımsal bir ekonomiye sahip olan Mali, dışarıya kapalı olan bir ülke olup sosyoekonomik bakımdan en az gelişmiş olan 49 ülkeden biridir. Afrika Birliğine ve Batı Afrika Ülkeleri Ekonomik Topluluğu’na (CEDEAO) üyedir.

Mali’nin başkenti olan Bamako, ülkenin güneybatısında bulunmaktadır. 2009 yılında yapılan nüfus sayımına göre şehir nüfusunun 1.809.106 olduğu tespit edilmiştir.

MALİDE İSLAMIN TARİHÇESİ

Kankou Moussa, büyük bir hükümdar olup onun  devrinde imparatorluk en zirve noktaya taşınmıştır. Bu imparatorluk, 14. asırda tüm Afrika’ya, Berberîlere, Arap ülkelerine hatta Avrupa’ya kadar ulaşmıştır.

İslamiyet, 14. asırda bu saltanatın neticesinde Mali’de yayılmıştır. Mansa ve çevresinde İslamiyetin öncelikli olarak yayılmasının sebebi, Tombouctou ve Gao şehirleri ve Mansa’nın kuzeyindeki eyaletlerden biri olan Djenne bölgesinde, 1200’lü yıllarda yaşayan şehzade Koi Konboro’nun müslüman olmasıdır.

Oumar Tall, Mali’de tanınan salih bir kişidir. Hac dönüşünde Mısır’ın Kahire şehrindeki El-Ezher Üniversitesi’nde  eğitim aldıktan sonra Dinguira’nın yardımıyla bir İslam Devleti kurmuştur. 1852 senesinde cihat ilan ederek Bambouk ve Karta’ya hücum etmiş ve onların Müslüman olmasına vesile olmuştur.

MALİDE DÎNÎ EĞİTİM

Mali’de Kur’ân talebelerine hafızlık yaptıran ve Arapça dinî eğitim veren özel okullara medrese denirdi.

Önceleri İslamî eğitim, camilerin yanında bulunan küçük bir odada yapılıyordu. Bu oda, tefekkür mekânı (çilehâne) olarak da kullanılıyordu. Eğitim, bazen hocanın evinde, bazen de mango veya baobab ağacının gölgesinde yapılıyordu. Okul teçhizatı asırlardır aynıdır. Bunlar: Alluha isimli küçük bir tahta, kalem gibi kullanılan yontulmuş bir kamış, elma veya kase büyüklüğünde su kabağından yapılmış bir mürekkep hokkasıdır.

Günümüzde ise medreseler, dinî eğitim veren ve bunun yanında Fransızca okumasını, yazmasını, hesaplamasını öğreten özel okullardır. Her dönemde medreselerin bir saygınlığı olmuştur. Ancak medreselerin statü olarak diğer okullardan daha düşük olması, günümüzde saygınlığını yitirmesine sebep olmuştur. Müslüman halk, bu saygınlığı korumaya çalışsa da diğer insanların sıkça alay konusu haline gelmiştir. Medreseler, bu sebeplerden dolayı önemini yitirmiştir.

Resmi okullarda dinî eğitim verilmediğinden, dine önem veren Müslüman talebeler kendi aralarında gruplar veya (LIEEMA: Mali Öğrenciler Birliği ve IJMA gibi) cemiyetler kurarak İslam’ı öğrenmektedirler.

MALİDEKİ MEŞHUR CAMİİLER

Djenne’deki en büyük cami olan “Djenne Camii” dünyada kerpiçten yapılmış en büyük binadır. Mimarlar, bu camiin İslam’ı yansıtan, Sudan ve Sahra Bölgesi’nin mimarî yapısını gösteren bir cami olduğunu söylemektedirler.

1280 yılında Djenne Kralı Koi Komboro müslüman olmuş ve sarayını yıktırıp yerine büyük bir camii inşa ettirmiştir.

1819 yılında Djenne, Sékou Amadou’nun idaresindeki Macina Pol İmparatorluğu’na katılmış ve Sékou Amadou tekrar inşa ettirmek üzere bu camiyi yıktırmıştır.

1906 yılında, Fransız İmparatoru William Ponty, Almamy Sonfo’nun cami restorasyonu teklifini kabul eder ve Kral Koi Komboro’nun ilk yaptırdığı şekilde camiyi tekrar inşa ettirir. Çalışmalar, Ekim 1906′da başlar ve 1 Ekim 1907′de biter. Büyük caminin kapasitesi, 1000 kişiliktir. Genişliği 75 m, yüksekliği de 20 m olarak hesaplanmıştır. Tavana ise 100 adet sütun desteği yapılmıştır. Tamamen kerpiçten yapılan bu camii, her yıl tüm halkın katılımıyla bir kutlama havasında tekrar kerpiçle sıvanmaktadır.

Tipik bir Sudan mimarisi örneği olan bu camii, Bozo taş ustalarına ve ülkenin mimarlarına ilham kaynağı olmuştur.

Bamako’nun en büyük camii ise aynı zamanda başkentin ilk camii de olan Bamako Camii’dir ve 1948 yılında inşa edilmiştir.

MALİLİLERİN HAYATINDA İSLAM

Mali, cumhuriyetçi, lâik ve demokratik bir rejime sahiptir.

Hakim olan din, İslamiyet’tir ve halkın yüzde 92.4′ü Müslüman’dır. Azınlık olarak Hristiyanlar ve animistler vardır.

Müslümanlar, sayı bakımından çok olmalarına rağmen çok az kişi İslam’ı gerçek manasıyla yaşamaktadır. Namaz, oruç, zekat gibi farzlar çok az kişi tarafından bilinmektedir.

Müslümanları namaza bakış açılarına göre üç grupta toplayabiliriz: Birinci grup, namaza önem verip kılan, ikinci grup, namazı önemsemeden alışkanlık haline getirip kılan, üçüncü grup ise namazı hiç kılmayan Müslümanların oluşturduğu gruplardır.

Ramazan ayı, herkes tarafından saygı ile karşılanan bir ay olup bu ayda hayır işleri çokça yapılır. Bu ayda insanlar, yaşayışlarına daha çok dikkat ederler; yaşlıların yanında gençler de camileri doldurup günlerini ibadetle geçirirler.

Zekat ibadetini belli bir kesim ifa etmektedir. Ancak Müslümanların çoğunluğu bu sorumluluğu önemsemez.

MALİ’DE TESETTÜR

Kur’an kurslarında başörtüsü takmak mecburîdir. Resmî okullarda ise isteyen öğrenci, başörtüsü kullanma konusunda serbesttir.

Toplumun genelinde başörtülü kadınlar küçük görülüp alay konusu edilmektedir. Dinî bir hayat yaşayanlar ise başörtülü hanımlara saygı gösterirler.

Mali Hükûmeti, Dinî İşler Bakanlığı kurmuş ve akabinde de dinî işlerle ilgilenmesi için de bir heyet oluşturmuştur.

Bizler de yeni nesiller olarak, dinî eğitimin resmî okullarda da verilmesini ve Kur’ân Kursları’nın devlet tarafından tanınmasını istiyoruz. Her ailenin çocuğuna dinî eğitim vermesini ve Mali halkının dînimizin önemini kavramasını ve yaşamasını temennî ediyoruz. Çünkü dinini öğrenip iyi yaşayanlar için hem bu dünyada hem de ahirette sonsuz bir lütuf vardır.

Yazar: Salimata Doukara-Fatimata Soukouna-Fatimata Diallo

 

 

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>